Het Langgerekte Nu

Tekst voorgelezen tijdens de presentatie van het boek It's About Time van Jeroen Kooijmans (www.jeroenkooijmans.com) in Stedelijk Bureau Amsterdam, 7 mei 2002

ITS ABOUT TIME

De twintigste eeuw was niet, zoals de mythologie ons vertelt, de eeuw van het bewegende-, maar van het stilstaande beeld.
Het was niet de filmcamera die ons in retrospectief een spiegel van de eeuw voorhoudt, maar integendeel haar gehandicapte broertje.
Niet geheel toevallig rolden in februari 1900 de eerste exemplaren van de Brownie van de band in de fabriek van Eastman Kodak in New York. De Brownie werd ontworpen door Frank E. Brownell, maar niet naar hem vernoemd, maar naar een grappig, althans naar de mortes van die tijd, grappig aapachtig-negroïde stripfiguurtje dat werd getekend door ene meneer Palmer Cox. Het bijzondere aan de Brownie was dat het de eerste rits-rats-klik camera was. De eerste snapshot camera.
"U klikt en wij doen de rest" was de fameuze slogan van Kodak. De fotografie die tot op dat moment het angstvallige bewaakte terrein van professionals en toegewijde hobbyisten was geweest, werd opeens voor iedereen toegankelijk.
De beelden die dat opleverde, die miljarden en miljarden snapshots groeiden uit tot het visuele equivalent van dat voorheen ongrijpbare moment van het Nu. Dat ondeelbare, spontane moment dat voorheen in de kunsten altijd met veel kunst-en vliegwerk moest worden geensceneerd liet zich opeens door iedereen zo maar vangen.
En mede dankzij de snapshot zijn wij vertrouwd geraakt met het NU. Zijn wij dat bevroren moment in de tijd, die vreemde grimas op de gezichten van wereldleiders, die haperende oogleden, dat ongrijpbare moment tussen toen en later als een reëel moment gaan herkennen.

Vanochtend stond er een foto voorop de krant. Ik vermoed dat die foto voorop elke krant stond. Het was de foto van een kort daarvoor doodgschoten man. Het was, naar alle wetten van de snapshot, geen snapshot. Omdat het dwingende NU ontbrak. Iedereen met een paar hersencellen zou kunnen bedenken dat een foto die een minuut later vanaf dezelfde plek zou zijn genomen er identiek zou hebben uitgezien. En toch had de foto de uitstraling van een snapshot. Misschien omdat het NU dat het vastlegde een van die zeldzame langgerekte NU's was.
Napoleon op St. helena was zo'n langgerekt nu. Jeanne d'Arc op de brandstapel was er een. Jezus aan het kruis was een langgerekt nu. De tijd loopt door, maar de actie lijkt bevroren.
Omdat er geen aantoonbaar centrum, geen über-Nu, in dat NU is aan te wijzen, vertoont het langgerekte NU de neiging om door de meest uiteenlopende partijen geclaimed te worden als HUN NU.
Dit laatste is momenteel ook het geval met het langgerekte NU dat door die dode man op de foto wordt verbeeld. Een extra opvallend langgerekt NU omdat men de man op de foto een pragmatische opportunist par exellence kon noemen, die het NU als zijn uitgangspunt, zijn beginsel beschouwde.

Zijn langgerekte NU wordt geclaimed door voetbalsupporters die het weer eens met reden op een stevig zuipen willen zetten, het wordt geclaimed door grote groepen die hun angst voor een veranderende wereld niet kunnen beteugelen, het wordt geclaimed door zorgelijke collega politici die er een aanslag op de democratie in zien.
En het wordt geclaimed door mij.
Om er mee uit te dragen dat een beginselloze, opportunistische kijkcijferpolitiek zoals die door het slachtoffer werd beleden chaos sanctioneert.

Het sanctioneert het idee dat je een parkeergarage in de fik mag steken als je boos bent.
Het sanctioneert het idee dat je met het ingrijpen van "een aantal taxichauffeurs" mag dreigen als jij je op je beurt bedreigt voelt.
Het sanctioneert het idee van moedwillige onwetendheid en simpelheid en ja, het sanctioneert inderdaad ook het idee dat je iemand mag doodschieten als die jou om de een of andere reden niet bevalt.

En het lijkt het idee te sanctioneren dat het okay is om in redeloze tobberij en woede te vervallen zonder dat er nog iets bekend is over de motieven van de dader.
To zover mijn claim op dit specifieke langgerekte NU.

Terug nu naar de snapshot. In de krant wordt geschreven over de vergelijking die de moeder van het slachtoffer, alles is nieuws - in verband met haar zoon maakte met Kennedy. Een overduidelijk teken, lijkt mij, dat de grootheidswaan een erfelijk defect in de familie moet zijn geweest. Maar denkend aan die vergelijking schieten mij beelden van de Zapruder tape te binnen. Bewegende beelden. Super acht. Maar toch met de psyche van een snapshot. Vrij letterlijk natuurlijk, omdat er wordt geschoten, maar ook omdat de bewegende beelden in een aantal stilstaande beelden uiteen lijken te vallen. John F. vrolijk zwaaiend. Jacky vrolijk zwaaiend. En dan het hoofd dat plotseling achterover knakt. Jacky op de achterkap. Het raadselachtige van een snpashot is dat het lijkt te kunnen bewegen ondanks het feit dat het stilstaat en dat het uit bewegende beelden stilstaande momenten kan kiezen die die gehele beweging in zich dragen. Er is blijkbaar sprake van eendiep menselijke behoefte om de tijd stil te zetten en dat stille moment op te vullen met identieke tijd. Zoiets.

Dit leert ons dat de titel van het boek van Jeroen weliswaar in de goede richting wijst, maar het nog niet helemaal is. Het is niet "about time" maar "about timing". De tijd is een gewetenloze veelvraat die alles doorslikt zonder denken en zonder kauwen. Het enige wapen dat wij tegen de tijd hebben is Timing. Its about Timing.

Dick Tuinder, 2002.

back<<<