Alle kunstwerken hebben een hidden-agenda.
Ze presenteren zich aan ons als de vleesgeworden uitingen van menselijke ideeën en gevoelens. Ze doen alsof ze ons willen helpen om onszelf en onze plaats in de wereld beter te begrijpen. In het openbaar, bij daglicht en binnen historische beschouwingen tonen ze zichzelf als de vingerafdruk van de mensheid. Ons meest eigen zelf.
Maar ondertussen.
Ondertussen wordt er door de kunstweken onaflatend gestreeft naar de executie van een Geheim Plan. Plan-B.
Plan B. behelst niet minder dan het veroveren van de haar omringende, niet vormgegeven werkelijkheid, om vervolgens als reëler dan de ruwe materie waaruit zij voortkomt te worden beschouwd. Werkelijker dan de werkelijkheid. Echter dan echt. Waarbij, in haar streven naar toekomstige Eeuwigheidswaarde (zie E.) ook direct het verleden, de tijd voor haar conceptie, wordt opgeeist. Immers, datgene wat van eeuwige waarde is heeft geen leeftijd en kent dus geen geboortedatum.
Door de gedachten van Socrates heen klinkt de muziek van Bach. En omgekeerd. Goya is in voortdurend gesprek verwikkeld met Picasso en het licht uit de schilderijën van Zurbaran reist door tijd en ruimte heen en weer om de werken van Morandi en Seanredam uit de duisternis te bevrijden waarna zij zich vooruitspoed naar de epische zwart-witte wereld van vooroorlogs Hollywood om zich behaaglijk in zilverrijke emulsie te nestelen.
Plan B. is in essentie niets anders dan een guerillastrijd tegen de werkelijkheid. In de hedendaagse fenomenologie een: "War on Reality."
Het voornaamster wapen dat de kunst daarvoor ter beschikking staat is de afbakening van tijd en ruimte. Een kunstwerk heeft altijd een bepaalde maat of duur. Dit gegeven is de Kalashnikov van de kunst. De werkelijkheid zelf is grenzenloos en kent geen duur. Haar enige verweer tegen de aanvallen van kunst is het trage massavernietigingswapen van de vergangkelijkheid. En daarom maakt de werkelijkheid zich geen zorgen om Plan B. Want hoewel het de kunst gelukt is, door middel van een proces van veredeling en destillatie, om enkele gaten in het ondoordringbaar geachte pantser van tijd- en grenzenloosheid te slaan, is haar strijd uiteindelijk gedoemd te mislukken. Want zelfs als er niets meer is, zal er nog steeds werkelijkheid zijn. In overvloed. De kunst heeft de werkelijkheid nodig om te kunnen bestaan. Omgekeerd is dat niet het geval.

Maar vooralsnog hier en in dit licht aan de duisternis ontrokken worden wij omringt door verschijnselen en werkelijkheden waarvan er velen kunst zijn. Ze leven buiten de wet en verzamelen zich, zonder dat wij er iets over te zeggen hebben, in schijnbaar willekeurige systemen. Bach, Brueghel, Brontë en Blue Skies. Een titel en drie namen die niets anders met elkaar te maken hebben dan hun beginletter maar die, eenmaal in deze volgorde geplaatst niet meer uit elkaar te denken zijn. Het ritme van de opeenvolgende klanken en de als een stoomlocomotief puffende cadans 'Babrubroblu' vormen de katalysator van een proces van werkelijkheidsverdikking dat essentieel is voor kunst.
De woorden vormen een aria die uitstijgt boven Bach's woordenloze profetieën, zoals bijvoorbeeld verklankt in zijn cello suites of het tweede deel uit zijn eerste pianoconcert. Ze verzamelen zich in de kort voor de opname nog mooi opgepoetste trompet, waaruit ze door een woest blazende Roy Eldridge worden verjaagd in Duke Ellingtons uitvoering van Blue Skies uit 1947. Als verre echo's van werelden ver van hier in ruimte en tijd jagen ze, voortbewogen door een najaarsstorm, over de Moors uit Emily Brontë's Wuthering Heights, om vervolgens door de eeuwenoude sneeuw uit Breugels jagerstafereel uit 1565 te worden bedekt. Een schilderij overigens dat niet gekroond wordt door een blauwe-, maar door een ijs-groene lucht.

Ziehier de angstwekkende macht van de kunst die ook zonder een paranoide werkelijkheidsbeleving kan worden ervaren: eenmaal in een systeem of binnen een kader geplaats treedt Plan B. in werking en vormt zich een legering van woorden die, eenmaal samengesmolten, niet meer uiteengetrokken kan worden. En die bijvoorbeeld, om volstrekt arbitraire redenen het kosmische trio Bacharach, Beckett en Brel buitensluit.

16.05.03